De Wet tegenbewijsregeling box 3

De Hoge Raad heeft in 2024 in meerdere arresten geoordeeld dat bij belastingplichtigen met een werkelijk rendement, dat lager is dan het forfaitaire box 3-rendement, de box 3-heffing moet plaatsvinden over het lagere werkelijke rendement. Voorwaarde hierbij is dat de belastingplichtige het lagere werkelijke rendement aantoont.

Naar aanleiding hiervan is per 19 juli 2025 de Wet tegenbewijsregeling box 3 in werking getreden. Met deze wet is een tegenbewijsregeling in box 3 ingevoerd.
 

Het werkelijke rendement

Het werkelijke rendement is het gezamenlijke bedrag van alle voordelen die worden behaald met het gehele box 3-vermogen. Het gaat derhalve om alle bezittingen en schulden die onderdeel uitmaken van het box 3-vermogen. Er wordt dus geen uitzondering gemaakt voor het vermogen dat (gedeeltelijk) onder het heffingvrije vermogen valt.

Er wordt bij het bepalen van het werkelijke rendement wel rekening gehouden met de bestaande vrijstellingen in box 3, zoals bijvoorbeeld de vrijstelling groene beleggingen.

Voordelen zijn de reguliere voordelen, zoals dividend, rente, huur, etcetera, en de (positieve of negatieve) vermogensaanwas van de bezittingen en schulden in box 3. Voor het bepalen van het werkelijke rendement geldt dus een vermogensaanwassystematiek, waardoor zowel gerealiseerde als ongerealiseerde waardemutaties onderdeel zijn van het werkelijke rendement.
 

Vermogensaanwas

De vermogensaanwas is in beginsel het verschil tussen de waarde in het economische verkeer van het vermogen per 31 december en de waarde in het economische verkeer van het vermogen per 1 januari. Rekening wordt gehouden met stortingen en onttrekkingen.

Een positieve waardemutatie door een nadere investering - uitbreiding of verbetering – in een bezitting is meestal geen vermogensaanwas. Hier zal het in de praktijk vooral gaan om uitbreidingen of verbeteringen van een pand, maar het is ook mogelijk dat er verbeteringen plaatsvinden aan een roerende zaak die (hoofdzakelijk) ter belegging wordt aangehouden. Voorbeelden zijn een ingrijpende restauratie van een schilderij, dat hoofdzakelijk als belegging dient, of van een oldtimer die hoofdzakelijk als belegging dient.

Een positieve waardemutatie door onderhoud van een bezitting telt daarentegen weer wel mee als vermogensaanwas.
 

Alleen rente aftrekbaar

Rente, die is betaald op schulden, is aftrekbaar. De (onderhouds)kosten van de bezittingen en de uitgaven voor een nadere investering, die leidt tot uitbreiding of verbetering van een bezitting, zijn echter niet aftrekbaar.
 

Eigen gebruik box 3-pand

Het voordeel wegens het voor eigen gebruik ter beschikking staan van een box 3-pand hoort tot het werkelijke rendement. Het voordeel wordt gesteld op de economische huurwaarde (de huurprijs onder normale omstandigheden) van het pand. Als een pand slechts een gedeelte van het kalenderjaar voor eigen gebruik ter beschikking staat wordt de economische huurwaarde bepaald naar rato van het aantal dagen in het kalenderjaar dat het pand voor eigen gebruik ter beschikking staat.

In de wettekst is opgenomen dat een pand in ieder geval niet voor eigen gebruik ter beschikking staat als het pand wordt verhuurd of verpacht, in aanbouw is of onbruikbaar is door een brand of een verbouwing.

Deze waardering van het voordeel uit het voor eigen gebruik ter beschikking staan van een pand geldt overigens pas vanaf 1 januari 2026. Het voordeel in de jaren 2017 tot en met 2025 wordt op nihil gesteld.
 

Box 3-woning

Voor box 3-woningen geldt niet de waarde in het economische verkeer maar de WOZ-waarde. De waardeontwikkeling van een box 3-woning in een jaar is daardoor het verschil tussen de WOZ-waarde voor het daaropvolgende kalenderjaar en de WOZ-waarde voor het kalenderjaar. De waardeontwikkeling van bijvoorbeeld een woning in 2026 is dan het verschil tussen de WOZ-waarde voor het kalenderjaar 2027 en de WOZ-waarde voor het kalenderjaar 2026. Dit verschil moet worden meegeteld bij de bepaling van het werkelijke rendement.

Voor box 3-woningen geldt daarnaast nog een aantal andere specifieke en complexe (waarderings)regels, die zien op de verkoop/koop van een woning in de loop van het jaar en op de positieve waardemutatie door een nadere investering in een woning.
 

Formulier OWR

De Belastingdienst vraagt het werkelijke rendement voor de jaren 2017 tot en met 2024 uit door middel van het formulier opgaaf werkelijk rendement (OWR). Vanaf het aangiftejaar 2025 zal de mogelijkheid tot tegenbewijs zijn opgenomen in de aangifte inkomstenbelasting.
 

Tot slot

De Wet tegenbewijsregeling box 3 is een tijdelijke maatregel. Per 1 januari 2028 wordt een nieuw box 3-stelstel ingevoerd. In dit nieuwe stelsel wordt in box 3 belasting geheven over het werkelijke rendement en niet meer over een forfaitair rendement.